Σύμβολα που λειτουργούν ως προπαγάνδα
Στις πόλεις της Κυπριακής Δημοκρατίας έχει ανακοινωθεί η διοργάνωση σειράς εκδηλώσεων για τη λεγόμενη «ημέρα νίκης» στις 6–9 Μαΐου 2026, οι οποίες οργανώνονται από το Συντονιστικό συμβούλιο рώσων συμπατριωτών, το рωσικό кέντρο уπιστήμης και πολιτισμού στην Κύπρο και την пρεσβεία της ρωσικής ομοσπονδίας. Πρόκειται για δημόσιες εκδηλώσεις που παρουσιάζονται ως φόρος τιμής στην ιστορική μνήμη, ωστόσο στην ουσία τους υπερβαίνουν κατά πολύ τα όρια των πολιτιστικών ή μνημονικών πρακτικών.
Στο σημερινό πολιτικό πλαίσιο, τέτοιες πρωτοβουλίες αποκτούν διαφορετικό νόημα — μετατρέπονται σε στοιχείο μιας ευρύτερης πληροφοριακής και συμβολικής παρουσίας ενός κράτους-επιτιθέμενου, το οποίο διεξάγει πλήρους κλίμακας πόλεμο κατά της Ουκρανίας. Για τον λόγο αυτό, η πραγματοποίησή τους στον δημόσιο χώρο εγείρει εύλογα ερωτήματα και απαιτεί σαφή και αρχών αξιολόγηση.
Στην κοινωνία επικρατεί μια βαθιά εσφαλμένη αντίληψη ότι οι λεγόμενοι «παραδοσιακοί εορτασμοί» μπορούν να υφίστανται εκτός πολιτικού πλαισίου. Υποτίθεται ότι πρόκειται μόνο για «μνήμη», «οικογενειακές αξίες» και «ιστορία». Στην πραγματικότητα, υπό τις σημερινές συνθήκες αυτό δεν είναι δυνατό.
Διότι κάθε δημόσια αναπαραγωγή συμβόλων, αφηγημάτων και ρητορικής που συνδέονται με την «ημέρα νίκης» εντάσσεται αυτόματα στον τρέχοντα πληροφοριακό πόλεμο που διεξάγει η ρωσία. Και ανεξαρτήτως των προθέσεων των διοργανωτών, τέτοιες εκδηλώσεις δεν λειτουργούν ως «ουδέτερη μνήμη», αλλά ως εργαλείο νομιμοποίησης του επιτιθέμενου.
Ενδεικτικές είναι και οι προσκλήσεις που κυκλοφορούν σήμερα στην Κύπρο με εκκλήσεις για «διατήρηση της παράδοσης του λαού-νικητή». Αναπαράγουν το σοβιετικό και το σύγχρονο ρωσικό προπαγανδιστικό αφήγημα χωρίς καμία κριτική απόσταση. Σε αυτό το αφήγημα διαγράφεται σκόπιμα ο ρόλος άλλων λαών — συμπεριλαμβανομένων και των 15 δημοκρατιών της πρώην ΕΣΣΔ, καθώς και των ευρωπαϊκών χωρών και των Ηνωμένων Πολιτειών, δηλαδή της συμμαχίας που ουσιαστικά πέτυχε τη νίκη στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο — και η ιστορία αντικαθίσταται από μια εκδοχή που προβάλλει την «νίκη» ως πολιτικό εργαλείο της ρωσικής ομοσπονδίας.
Ωστόσο, το βασικό ζήτημα δεν είναι μόνο αυτό.
Το 2026, η διοργάνωση μαζικών εκδηλώσεων για την «ημέρα νίκης» εκτός ρωσίας δεν αποτελεί πλέον ζήτημα ιστορικής μνήμης. Πρόκειται για ζήτημα σύγχρονης πολιτικής και ηθικής, καθώς παράλληλα με αυτούς τους «εορτασμούς» συνεχίζεται ο πόλεμος κατά της Ουκρανίας και των δημοκρατικών αξιών. Και εδώ ανακύπτει μια θεμελιώδης αντίφαση.
Από τη μία πλευρά — διακηρύξεις περί «ειρήνης», «μνήμης» και «ενότητας».
Από την άλλη — ένα κράτος που σήμερα διεξάγει πλήρους κλίμακας πόλεμο, καταστρέφει πόλεις, σκοτώνει αμάχους και χρησιμοποιεί συστηματικά, μεταξύ άλλων, την ιστορία ως εργαλείο δικαιολόγησης της επιθετικότητάς του.
Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, κάθε δημόσια εκδήλωση με αντίστοιχα σύμβολα — όπως η κορδέλα του Αγίου Γεωργίου, σημαίες της ΕΣΣΔ και των λεγόμενων «Λαϊκών Δημοκρατιών» του Ντονέτσκ και του Λουχάνσκ, οντοτήτων που δεν αναγνωρίζονται από τη διεθνή κοινότητα και συνδέονται με τη στρατιωτική επιθετικότητα, καθώς και σύμβολα ή πανό με πορτρέτα του βλαντίμιρ πούτιν, για τον οποίο το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο έχει εκδώσει ένταλμα σύλληψης για εγκλήματα πολέμου — παύει να είναι απλώς μια πολιτιστική πράξη.
Εν τέλει, μια τέτοια εκδήλωση μετατρέπεται σε μέρος μιας ευρύτερης επικοινωνιακής στρατηγικής, ακόμη και αν οι συμμετέχοντες δεν το αντιλαμβάνονται.
Γι’ αυτόν τον λόγο, παρόμοιες πρωτοβουλίες στις πόλεις της Κύπρου δεν μπορούν να θεωρηθούν ως «υπόθεση μιας από τις διασπορές του νησιού». Αφορούν τον δημόσιο χώρο ενός ευρωπαϊκού κράτους, το οποίο αυτή την περίοδο ασκεί την προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ και δηλώνει τη στήριξή του προς την Ουκρανία.
Και εδώ τίθεται το ζήτημα της ευθύνης.
Είναι αποδεκτό σε αυτόν τον χώρο να αναπαράγονται αφηγήματα που άμεσα ή έμμεσα ενισχύουν και προωθούν τις θέσεις ενός επιτιθέμενου κράτους;
Είναι δυνατόν να γίνεται λόγος για στήριξη της Ουκρανίας και ταυτόχρονα να επιδεικνύεται ανοχή σε εκδηλώσεις που μεταφέρουν αντίθετα μηνύματα;
Οι ενέργειες αυτές έχουν όχι μόνο τοπικό, αλλά και διεθνές πληροφοριακό αντίκτυπο.
Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει ότι τα σύμβολα έχουν σημασία. Τα αφηγήματα έχουν σημασία. Το πλαίσιο έχει σημασία.
Γι’ αυτό και η διοργάνωση τέτοιων εκδηλώσεων στην Κύπρο προκαλεί δικαιολογημένη αγανάκτηση στην ουκρανική κοινότητα και σε όσους βλέπουν πώς η ιστορία χρησιμοποιείται ως εργαλείο σύγχρονης πολιτικής.
Η μνήμη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου αξίζει σεβασμό, αλλά δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως μέσο δικαιολόγησης ενός πολέμου.
Και αυτή είναι μια θεμελιώδης θέση που δεν μπορεί να αγνοηθεί.