Πού ακριβώς διέρχεται το όριο της «ουδετερότητας»;
Στην Κύπρο πρόκειται να διεξαχθεί το Τουρνουά Διεκδικητών για το παγκόσμιο στέμμα στο σκάκι υπό την αιγίδα της FIDE. Μεταξύ των συμμετεχόντων συγκαταλέγονται οι ισχυρότεροι γκραν μετρ του κόσμου, αλλά και… τρεις σκακιστές με ρωσική υπηκοότητα, οι οποίοι έγιναν δεκτοί με ουδέτερο καθεστώς. Τυπικά – χωρίς σημαία και εθνικό ύμνο. Ουσιαστικά – πρόκειται για την παρουσία εκπροσώπων ενός κράτους-επιτιθέμενου στον παγκόσμιο αθλητισμό.
Το ερώτημα τίθεται ευθέως: πού ακριβώς διέρχεται το όριο της «ουδετερότητας»;
Μπορεί να θεωρηθεί ουδέτερος ένας αθλητής που είναι πολίτης χώρας η οποία διεξάγει πόλεμο πλήρους κλίμακας και χρησιμοποιεί συστηματικά τον αθλητισμό ως εργαλείο κρατικής πολιτικής και διεθνούς προπαγάνδας;
Η είδηση περί αποδοχής Ρώσων αθλητών στους Παραολυμπιακούς Αγώνες του 2026 εγείρει εξίσου σοβαρά ερωτήματα. Δεν πρόκειται πλέον για «ουδέτερο καθεστώς», αλλά για επιστροφή της κρατικής συμβολικής εκπροσώπησης. Έχει ανακοινωθεί η συμμετοχή 500 Ρώσων που πολέμησαν στο μέτωπο κατά της Ουκρανίας.
Υφίστανται άραγε αντικειμενικοί λόγοι για χαλάρωση των κυρώσεων και άρση της απαγόρευσης της κρατικής συμβολικής παρουσίας της επιτιθέμενης χώρας; Όχι. Ο φετινός χειμώνας χαρακτηρίστηκε από μαζικούς βομβαρδισμούς της πολιτικής υποδομής ουκρανικών πόλεων κατά τη διάρκεια των σφοδρότερων ψύχων και από τον υψηλότερο αριθμό θυμάτων μεταξύ αμάχων.
Ωστόσο, οι κυρώσεις σταδιακά αμβλύνονται και μετατρέπονται σε «ουδέτερες» συμμετοχές, ενώ οι απαγορεύσεις μετασχηματίζονται σε συμβιβασμούς. Διαπιστώνεται ότι οι διαδικασίες αυτές δεν οφείλονται στην εξάλειψη των αιτίων, αλλά στη σταδιακή εξοικείωση με τον πόλεμο και στην αντίληψή του ως ενοχλητικού υποβάθρου και όχι ως εγκλήματος. Ό,τι άλλοτε θεωρείτο απολύτως απαράδεκτο, σήμερα δεν προκαλεί πλέον έντονες αρνητικές αντιδράσεις. Παρατηρείται μια ψυχολογική εξομάλυνση του κακού, της τρομοκρατίας και της βίας. Τα διπλά πρότυπα τείνουν να καταστούν κανονικότητα – και αξιοποιούνται επιδέξια από εκπροσώπους του ρωσικού κράτους, οι οποίοι επιχειρούν να κανονικοποιήσουν την επιθετικότητα πίσω από το προσωπείο αθλητικών, πολιτιστικών και άλλων ανθρωπιστικών πρωτοβουλιών.
Η Κύπρος θα αποτελέσει το πεδίο μιας μεγάλης σκακιστικής διοργάνωσης. Ωστόσο, τα ερωτήματα που ανακύπτουν υπερβαίνουν κατά πολύ τα 64 τετράγωνα της σκακιέρας· πρόκειται για ζητήματα αρχών, συνέπειας και ευθύνης του διεθνούς αθλητισμού εν καιρώ πολέμου.