Η απέλαση των Ουκρανών παιδιών — συστηματική πολιτική της ρωσίας
«Κάθε ημέρα κατοχής αυξάνει τον κίνδυνο ένα ακόμη παιδί να χάσει τη γλώσσα του, την ταυτότητά του, τους οικογενειακούς του δεσμούς ή ακόμη και τη ζωή του». Με αυτά τα λόγια, ο Αναπληρωτής Επιτρόπου της Βερχόβνα Ράντα της Ουκρανίας για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, αρμόδιος για τη διεθνή συνεργασία και την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, Μιχαΐλο Σπάσοφ, έδωσε μία από τις πιο δυνατές παρεμβάσεις κατά τη διάρκεια της άτυπης συνάντησης των ομάδων εργασίας του Συμβουλίου της ΕΕ (RELEX και RELEX Sanctions) στις 12 Μαΐου, η οποία ήταν αφιερωμένη στην επιστροφή των Ουκρανών παιδιών που η ρωσία έχει απελάσει ή μεταφέρει βίαια μετά την έναρξη του πολέμου πλήρους κλίμακας.
Κατά τη διάρκεια της συζήτησης, η ουκρανική πλευρά παρουσίασε στοιχεία για απελάσεις, ψυχολογική πίεση και βία που υφίστανται τα ουκρανικά παιδιά στη ρωσία και στα προσωρινά κατεχόμενα εδάφη. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στις προσπάθειες αλλοίωσης της ταυτότητάς τους — μέσω αλλαγής υπηκοότητας, εγγράφων, γλώσσας και ένταξής τους στο ρωσικό περιβάλλον μέσω του εκπαιδευτικού συστήματος και της λεγόμενης «επανεκπαίδευσης». Τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν προκάλεσαν έντονη συζήτηση μεταξύ Ευρωπαίων διπλωματών και εμπειρογνωμόνων.
Μιλήσαμε με τον Μιχαΐλο Σπάσοφ για τη διεθνή πίεση προς τη ρωσία, τις νέες κυρώσεις, τον ρόλο των χωρών-διαμεσολαβητών και για ποιον λόγο το ζήτημα της επιστροφής των Ουκρανών παιδιών αποτελεί σήμερα μία από τις σημαντικότερες ανθρωπιστικές προκλήσεις για την Ευρώπη.
— Κύριε Σπάσοφ, στις 11 Μαΐου στις Βρυξέλλες, η Κύπρος και η Ελβετία εντάχθηκαν στον Διεθνή Συνασπισμό για την Επιστροφή των Ουκρανών Παιδιών. Πόσο επηρεάζει η διεύρυνση του Συνασπισμού τη διεθνή πίεση προς τον επιτιθέμενο;
Η ένταξη νέων κρατών στον Διεθνή Συνασπισμό ενισχύει τη διεθνή στήριξη προς την Ουκρανία και βελτιώνει τον συντονισμό των κυρωτικών και νομικών μηχανισμών πίεσης προς τη ρωσία.
Μέσα σε αυτό το έτος, ο Επίτροπος της Βερχόβνα Ράντα της Ουκρανίας για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, Ντμίτρο Λουμπίνετς, πραγματοποίησε 126 συναντήσεις με διεθνείς εταίρους.
Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, η συντονισμένη διεθνής πίεση, οι κυρώσεις και οι κοινές δράσεις του δημοκρατικού κόσμου παραμένουν απολύτως αναγκαίες για την επιστροφή των Ουκρανών παιδιών και την απόδοση ευθυνών στους υπεύθυνους.
— Εξετάζει η Ουκρανία το ενδεχόμενο πιο ενεργής αξιοποίησης των διπλωματικών διαύλων της Κύπρου στη διαδικασία επιστροφής των παιδιών, δεδομένου ότι το Κίεβο αναζητά σήμερα νέους κρατικούς εταίρους σε αυτόν τον τομέα;
Μετά την ένταξη της Κύπρου στον Διεθνή Συνασπισμό, η Ουκρανία προσβλέπει στην ενίσχυση των συλλογικών προσπαθειών για τη διασφάλιση της ασφαλούς επιστροφής των παιδιών που η ρωσική ομοσπονδία απέλασε παράνομα ή μετέφερε βίαια εξαιτίας του πολέμου κατά της Ουκρανίας.
Θεμέλιο αυτής της συνεργασίας πρέπει να είναι η αμετάκλητη δέσμευση για την προστασία των Ουκρανών παιδιών σύμφωνα με το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο και τη Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού.
Αυτή τη στιγμή, η Ουκρανία ελπίζει ότι η Κύπρος, ως μέλος του Συνασπισμού, θα στηρίζει τα κοινά πολιτικά μηνύματα και θα συμβάλλει ενεργά στον διεθνή συντονισμό για την καταγραφή περιπτώσεων μη συμμόρφωσης της ρωσικής ομοσπονδίας με διεθνή ψηφίσματα και ανθρωπιστικές υποχρεώσεις.
Όσο διευρύνεται ο Διεθνής Συνασπισμός κρατών-εταίρων, τόσο ισχυρότερη γίνεται η διπλωματική, πολιτική και νομική πίεση προς τη ρωσία για την επιστροφή των μικρών Ουκρανών.
— Μέχρι τον Μάιο του 2026, η Ουκρανία έχει επιβεβαιώσει επισήμως περισσότερες από 20.570 περιπτώσεις απέλασης Ουκρανών παιδιών. Πόσο δύσκολη είναι σήμερα η επαλήθευση αυτών των στοιχείων και η λήψη πληροφοριών για τον τόπο όπου βρίσκονται τα παιδιά;
Στον δημόσιο λόγο, υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι της ρωσικής ομοσπονδίας έχουν δηλώσει ότι, κατά την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής, η ρωσία μετέφερε από την Ουκρανία περισσότερα από 744 χιλιάδες ουκρανικά παιδιά. Ταυτόχρονα, η ρωσική πλευρά καταφεύγει σε χειραγώγηση και παροχή ελλιπών πληροφοριών, μεταξύ άλλων στοιχείων που λαμβάνονται από τα ίδια τα παιδιά, δημιουργώντας τεχνητά εμπόδια στην επιστροφή τους.
Επιπλέον, η ρωσική ομοσπονδία αρνείται να παρέχει οποιαδήποτε επίσημη στατιστική, παρεμποδίζει τη διαδικασία παρακολούθησης και δεν απαντά στα αιτήματα διεθνών οργανισμών. Παράλληλα, δεν επιτρέπει την πρόσβαση εκπροσώπων του ΟΗΕ και άλλων ανεξάρτητων δομών στους χώρους όπου κρατούνται τα παιδιά, δεν διαβιβάζει πληροφορίες στην Κεντρική Υπηρεσία Αναζητήσεων στο πλαίσιο των Συμβάσεων της Γενεύης και δεν συνεργάζεται στο πλαίσιο του ανθρωπιστικού διαλόγου.
— Ποιοι διεθνείς μηχανισμοί χρησιμοποιούνται σήμερα για τον εντοπισμό και την ταυτοποίηση των απελαθέντων Ουκρανών παιδιών;
Ένας από τους βασικούς άξονες της διεθνούς συνεργασίας σήμερα παραμένει η δημιουργία ενός αποτελεσματικού συστήματος αναζήτησης, εντοπισμού και επαλήθευσης δεδομένων για τα ουκρανικά παιδιά.
Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, οι συμμετέχοντες στη συνάντηση υποστήριξαν τη μετατροπή του Πιλοτικού Μηχανισμού Εντοπισμού σε μόνιμο εθνικό εργαλείο υπό την ηγεσία του Υπουργείου Δικαιοσύνης της Ουκρανίας.
Χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, ο Καναδάς, η Εσθονία, η Νορβηγία, η Φινλανδία, η Ελβετία και η Σουηδία θα παρέχουν τεχνική και εμπειρογνωμοσύνη για τον εντοπισμό και την επαλήθευση πληροφοριών σχετικά με τα παιδιά, με στόχο την ταυτοποίησή τους και την επιστροφή τους στην πατρίδα.
Κατά τη διάρκεια της συνάντησης, το Ηνωμένο Βασίλειο ανακοίνωσε επιπρόσθετη χρηματοδότηση ύψους £1,2 εκατ. για εντοπισμό και επαλήθευση — εκ των οποίων £600 χιλιάδες θα διατεθούν στο Verification Centre και £600 χιλιάδες στο ουκρανικό Tracing Programme.
— Ποιος είναι σήμερα ο ρόλος των διεθνών κοινοτήτων OSINT και των ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων στην τεκμηρίωση παράνομων υιοθεσιών και μετακινήσεων Ουκρανών παιδιών;
Χάρη ακριβώς στο έργο των διεθνών κοινοτήτων OSINT κατέστη δυνατό να τεκμηριωθεί μέρος των μηχανισμών απέλασης και εξαναγκαστικής «επανεκπαίδευσης» Ουκρανών παιδιών στη ρωσία και στα προσωρινά κατεχόμενα εδάφη.
Ενδεικτικά, οι ερευνητές του Humanitarian Research Lab του Πανεπιστημίου Yale καταγράφουν ενεργά από το 2022 εγκλήματα πολέμου της ρωσικής ομοσπονδίας, συμπεριλαμβανομένης της απέλασης Ουκρανών παιδιών. Ως αποτέλεσμα της έρευνας έχουν εκπονηθεί τέσσερις εκθέσεις, στις οποίες επιβεβαιώνεται η εμπλοκή ρωσικών κρατικών εταιρειών στη μεταφορά Ουκρανών παιδιών.
Σύμφωνα με μία από αυτές τις εκθέσεις, εταιρείες όπως η «Gazprom» και η «Rosneft» συμμετείχαν στη χρηματοδότηση προγραμμάτων που συνδέονται με τη μεταφορά και την «επανεκπαίδευση» Ουκρανών παιδιών. Δεν πρόκειται για μεμονωμένες περιπτώσεις. Πρόκειται για συστηματική κρατική πολιτική της ρωσίας.
Από την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής της ρωσίας στην Ουκρανία, τον Φεβρουάριο του 2022, ουκρανικά παιδιά έχουν μεταφερθεί σε τουλάχιστον 210 τοποθεσίες στη ρωσία και στα προσωρινά κατεχόμενα εδάφη της Ουκρανίας.
Συνολικά, οι ερευνητές έχουν ταυτοποιήσει 314 Ουκρανόπουλα που αποτέλεσαν μέρος ενός στοχευμένου προγράμματος εξαναγκαστικής υιοθεσίας και «επανεκπαίδευσης».
— Συζητείται η ιδέα δημιουργίας ενός δικτύου χωρών-διαμεσολαβητών για την επιστροφή παιδιών από τα κατεχόμενα εδάφη και τη ρωσία. Πώς θα μπορούσε να λειτουργήσει στην πράξη ένας τέτοιος μηχανισμός;
Στη διαδικασία επιστροφής των Ουκρανών παιδιών, τα μέσα διαμεσολάβησης διαδραματίζουν ήδη σήμερα καθοριστικό ρόλο.
Ένα από τα βασικά παραδείγματα είναι το Κατάρ, το οποίο συμμετέχει ενεργά στην επιστροφή απελαθέντων και βίαια μεταφερμένων Ουκρανών παιδιών.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, το 2025, το ζήτημα της επιστροφής των Ουκρανών παιδιών αναδείχθηκε στο υψηλότερο πολιτικό επίπεδο. Μέχρι τις 11 Μαΐου 2026, είχαν επιστρέψει σε εδάφη υπό ουκρανικό έλεγχο 2.134 παιδιά, μεταξύ αυτών 26 παιδιά με τη συμβολή της Πρώτης Κυρίας των ΗΠΑ Μελάνια Τραμπ και 83 παιδιά με τη διαμεσολάβηση του Κράτους του Κατάρ, συμπεριλαμβανομένων τεσσάρων ενηλίκων.
Στην πράξη, οι χώρες-διαμεσολαβητές βοηθούν στον εντοπισμό και την ταυτοποίηση των παιδιών, στον καθορισμό του τόπου όπου βρίσκονται, στην οργάνωση ανθρωπιστικής επικοινωνίας και στη συνοδεία της διαδικασίας επιστροφής.
Ξεχωριστό ζήτημα αποτελούν τα παιδιά που παραμένουν υπό τον κίνδυνο απέλασης ή βίαιης μεταφοράς από τα προσωρινά κατεχόμενα εδάφη της Ουκρανίας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η διεθνής διαμεσολάβηση μπορεί να αποτελέσει έναν από τους ελάχιστους αποτελεσματικούς μηχανισμούς ανθρωπιστικής παρέμβασης.
— Τον Δεκέμβριο του 2025, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ υιοθέτησε το ψήφισμα «Η Επιστροφή των Ουκρανών Παιδιών». Ποιες πρακτικές προσπάθειες εφαρμογής του συζητούνται και χρησιμοποιούνται ήδη σε διεθνές επίπεδο;
Το ψήφισμα που υιοθέτησε η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ δημιούργησε ένα διεθνές νομικό και πολιτικό πλαίσιο για την ενίσχυση της πίεσης προς τη ρωσία σχετικά με την απέλαση Ουκρανών παιδιών.
Το έγγραφο παρέχει στον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ και στην Ειδική Αντιπρόσωπό του για τα Παιδιά σε Ένοπλες Συγκρούσεις εντολή να αλληλεπιδρούν με τη ρωσική ομοσπονδία για την άνευ όρων επιστροφή των παιδιών, την απόκτηση πληροφοριών σχετικά με τον τόπο διαμονής τους, το νομικό καθεστώς και την κατάσταση της υγείας τους.
Το ψήφισμα προβλέπει επίσης τη διασφάλιση πρόσβασης δομών του ΟΗΕ και διεθνών ανθρωπιστικών οργανώσεων στα προσωρινά κατεχόμενα εδάφη της Ουκρανίας, με στόχο την παρακολούθηση της κατάστασης των παιδιών και την καταγραφή πιθανών παραβιάσεων.
Τα μέλη του Συνασπισμού δεσμεύτηκαν να συντονίζουν τα πολιτικά τους μηνύματα, να αξιοποιούν ενεργά τα όργανα και τις πλατφόρμες του ΟΗΕ και να καταγράφουν περιπτώσεις παρεμπόδισης από τη ρωσική ομοσπονδία ως μη συμμόρφωση προς το ψήφισμα.
Την ίδια στιγμή, εκπρόσωποι της ρωσικής ομοσπονδίας συνεχίζουν να μπλοκάρουν συστηματικά την πρόσβαση στον άμαχο πληθυσμό που διαμένει στα προσωρινά κατεχόμενα εδάφη της Ουκρανίας. Επί του παρόντος, δεν υπάρχουν αποτελεσματικοί διεθνείς μηχανισμοί ικανοί να υποχρεώσουν τη ρωσική ομοσπονδία να εφαρμόσει τα ψηφίσματα του ΟΗΕ και να διασφαλίσει ουσιαστική παρακολούθηση των δικαιωμάτων του παιδιού στα κατεχόμενα εδάφη της Ουκρανίας. Αυτό στερεί όχι μόνο τη δυνατότητα παρακολούθησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αλλά και την πρόσβαση στον άμαχο πληθυσμό για την παροχή βοήθειας σε όσους βρίσκονται σε κίνδυνο.
Στις Βρυξέλλες συζητήθηκε ο συντονισμός νέων κυρώσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά προσώπων που εμπλέκονται στην απέλαση Ουκρανών παιδιών και στην αλλοίωση της ταυτότητάς τους. Ποια διεθνή βήματα ενισχύουν σήμερα ουσιαστικά την απόδοση ευθυνών για την απέλαση Ουκρανών παιδιών;
Στις 11 Μαΐου ανακοινώθηκε ένα από τα μεγαλύτερα διεθνή πακέτα κυρώσεων κατά προσώπων και οργανισμών που εμπλέκονται στην απέλαση, την ιδεολογική κατήχηση και τη στρατιωτικοποιημένη «επανεκπαίδευση» Ουκρανών παιδιών.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση επέβαλε κυρώσεις σε 16 φυσικά πρόσωπα και επτά οργανισμούς. Το Ηνωμένο Βασίλειο ανακοίνωσε κυρώσεις κατά 12 προσώπων και 17 οργανισμών, ενώ ο Καναδάς κατά 23 προσώπων και πέντε οργανισμών.
Σημαντικό βήμα αποτέλεσε επίσης η επικύρωση από τον Καναδά της Σύμβασης για τη δημιουργία της Διεθνούς Επιτροπής Αξιώσεων για την Ουκρανία. Ο Καναδάς έγινε το πρώτο κράτος εκτός Ευρώπης που προσχώρησε σε αυτόν τον μηχανισμό.
Σήμερα, η διεθνής λογοδοσία για την απέλαση Ουκρανών παιδιών διαμορφώνεται όχι μόνο μέσω πολιτικών δηλώσεων, αλλά και μέσω ενός συνόλου πρακτικών περιορισμών. Πρόκειται για δέσμευση περιουσιακών στοιχείων, απαγόρευση λήψης χρηματοδότησης από πολίτες της ΕΕ και νομικά πρόσωπα εγγεγραμμένα σε κράτη-μέλη, καθώς και για σημαντικούς περιορισμούς σε χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία και οικονομικούς πόρους.
Τέτοια μέτρα μετατρέπουν σταδιακά την απέλαση Ουκρανών παιδιών από ανθρωπιστικό ζήτημα σε αντικείμενο διεθνούς νομικής και ατομικής ευθύνης.
Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Bring Kids Back UA» έχουν ήδη επιστρέψει στην πατρίδα περισσότερα από 2.134 παιδιά. Τι είναι αυτό που αναγκάζει σήμερα τη ρωσία να ανταποκρίνεται στο ζήτημα της επιστροφής των Ουκρανών παιδιών;
Η πολιτική κυρώσεων έχει καταστεί ένας από τους βασικούς μοχλούς πίεσης στη διαδικασία επιστροφής των Ουκρανών παιδιών, καθώς το ζήτημα των απελάσεων έχει πλέον ενταχθεί στο πλαίσιο της διεθνούς ποινικής δίωξης και της οικονομικής πίεσης κατά των υπευθύνων.
Όπως έχει επανειλημμένα τονίσει ο Ντμίτρο Λουμπίνετς, η ρωσία δεν ανταποκρίνεται στα επιχειρήματα — ανταποκρίνεται μόνο στη δύναμη.
Μία από τις ισχυρότερες αποφάσεις ήταν η έκδοση ενταλμάτων σύλληψης από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο κατά του βλαντίμιρ πούτιν και της μαρίας λβόβα-μπέλοβα, με την υποψία της παράνομης απέλασης Ουκρανών παιδιών.
Μετά την επιστροφή των παιδιών προκύπτει ένα εξίσου δύσκολο ζήτημα — η ψυχολογική και κοινωνική αποκατάστασή τους. Ποιον ρόλο μπορούν να διαδραματίσουν τα ανθρωπιστικά προγράμματα στην αποκατάσταση των παιδιών μετά την επιστροφή τους από την απέλαση;
Κάθε παιδί που καταφέρνουμε να επιστρέψουμε αποτελεί νίκη της δικαιοσύνης απέναντι στο κακό. Όλα τα παιδιά που επιστρέφουν μεταφέρονται στο Κέντρο Προστασίας Δικαιωμάτων του Παιδιού στο Κίεβο, το οποίο λειτουργεί υπό την αιγίδα του Γραφείου του Συνηγόρου του Πολίτη.
Η υποστήριξη στο Κέντρο παρέχεται σε ασφαλές και φιλικό προς το παιδί περιβάλλον. Περιλαμβάνει ψυχολογική, νομική και κοινωνική στήριξη. Για κάθε παιδί αξιολογούνται οι ανάγκες του και καταρτίζεται σχέδιο προσαρμογής και επανένταξης.
Με κάθε παιδί εργάζεται διυπηρεσιακή ομάδα ειδικών. Παρέχουν επείγουσα, βραχυπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη υποστήριξη. Τα παιδιά λαμβάνουν ιατρική φροντίδα, βοήθεια για την αποκατάσταση εγγράφων, ψυχολογική και ανθρωπιστική υποστήριξη.
Κατά τη συνάντηση του Επιτρόπου με τον Πρόεδρο της Κύπρου τον Δεκέμβριο του 2025 συζητήθηκαν ζητήματα ανθρωπιστικής στήριξης. Ο Πρόεδρος Nikos Christodoulides συναντήθηκε με παιδιά που επέστρεψαν από την απέλαση και τα προσκάλεσε στην Κύπρο για πρόγραμμα αποκατάστασης και φιλοξενίας.
Πώς αξιολογεί το διεθνές δίκαιο τις πρακτικές αλλοίωσης της ταυτότητας των απελαθέντων παιδιών — αλλαγή υπηκοότητας, εγγράφων και γλώσσας;
Στο διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο, η προστασία των παιδιών κατά τη διάρκεια πολέμου αποτελεί μία από τις θεμελιώδεις αρχές. Το άρθρο 50 της IV Σύμβασης της Γενεύης υποχρεώνει την κατοχική δύναμη να διασφαλίζει τη φροντίδα, την εκπαίδευση και την προστασία της προσωπικής ταυτότητας των παιδιών.
Δεν πρόκειται μόνο για τη σωματική ασφάλεια, αλλά και για τη διατήρηση της υπηκοότητας, των εγγράφων, της γλώσσας, του ονόματος, της καταγωγής και της πολιτιστικής ταυτότητας του παιδιού. Οι κατοχικές αρχές δεν μπορούν να μεταβάλλουν το προσωπικό καθεστώς των παιδιών, συμπεριλαμβανομένης της υπηκοότητας, των εγγράφων ή άλλων στοιχείων ταυτότητας, ούτε να επιβάλλουν διαφορετικό εκπαιδευτικό σύστημα ή προπαγάνδα.
Στα σχόλια της Διεθνούς Επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού επί των Συμβάσεων της Γενεύης επισημαίνεται ότι η κατοχική δύναμη δεν οφείλει απλώς να αποφεύγει τις παραβιάσεις, αλλά να διασφαλίζει ενεργά τη λειτουργία των εκπαιδευτικών και κοινωνικών θεσμών στα κατεχόμενα εδάφη. Οποιεσδήποτε διακρίσεις, αλλαγές στη γλώσσα διδασκαλίας ή ιδεολογική επιρροή μέσω της εκπαίδευσης είναι ασύμβατες με τις υποχρεώσεις μιας κατοχικής δύναμης.
Στην πράξη, η ρωσία παραβιάζει συστηματικά αυτές τις αρχές. Ουκρανικά παιδιά μεταφέρονται και απελαύνονται παράνομα, αλλάζουν υπηκοότητα, έγγραφα και προσωπικά στοιχεία, δίνονται για υιοθεσία σε ρωσικές οικογένειες, ενώ στα κατεχόμενα εδάφη επιβάλλεται το ρωσικό εκπαιδευτικό σύστημα με στοιχεία προπαγάνδας και στρατιωτικοποίησης.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η συμμετοχή παιδιών σε προγράμματα στρατιωτικο-πατριωτικής διαπαιδαγώγησης, όπως η «Γιουναρμία», οι στρατιωτικές σχολές cadet και άλλες δομές, όπου τα παιδιά ουσιαστικά προετοιμάζονται για υπηρεσία σε ένοπλους σχηματισμούς.
Συνολικά, αυτές οι πρακτικές συνιστούν μια συστηματική πολιτική που αντιβαίνει στις θεμελιώδεις αρχές του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου και στα δικαιώματα του παιδιού.
Η Ουκρανία συνεχίζει να καλεί τους διεθνείς εταίρους να ενισχύσουν τις κυρώσεις και τη διπλωματική πίεση προς τη ρωσία, υπογραμμίζοντας ότι το ζήτημα της επιστροφής των απαχθέντων παιδιών παραμένει μία από τις σημαντικότερες ανθρωπιστικές προκλήσεις του πολέμου.
Φωτογραφία — Πρεσβεία της Ουκρανίας στην Κυπριακή Δημοκρατία